منجوق دوزی یعنی دوختن مهره های ریز شیشه ای یا پلاستیکی روی پراچه با سوزن نخ می باشد. برای شروع به سوزن مهره دوزی نازک، نخ محکم، پارچه آماده، مهره و یک قیچی کوچکم نیاز دارید.
در این آموزش منجوق دوزی ابتدا وسایل مورد نیاز را انتخاب می کنید، بعد مراحل دوخت را یاد میگیرید و در آخر با منجوق دوزی روی لباس آشنا می شوید.
منجوق دوزی مهارتی می باشد که نیاز به تمرین و تجربه مکرر برای حرفه ای شدن دارد، یکی از بهترین تمرین ها برای کسب تجربه های بیشتر شرکت در بهترین کلاس های خیاطی در شیراز می باشد.
آموزشگاه های خیاطی در شهر اصفهان می تواند بهترین گزینه و انتخاب برای یادگیری و تمرین حرفه ای منجوق دوزی باشد.
منجوق چیست و چه کاربردی دارد؟
منجوق به مهره های شیشه ای و پلاستیکی کوچکی گفته می شود که در رنگ های مختلف تولید شده و بر روی انواع پارچه دوخته می شود.
از این هنر برای تزیین استفاده می شود: یقه و سر دست مانتو، لباس مجلسی، شال و روسری، کیف و تابلو های تزیینی. منجوق دوزی بخشی از بافت پارچه نیست و روی پارچهٔ آماده دوخته می شود.
به همین دلیل با منجوق بافی، قلاب بافی و مهره بافی که خود مهره ها بدنهٔ کار را می سازند، فرق دارد.
تفاوت منجوق، مهره و پولک
در فارسی «منجوق دوزی»، «مهره دوزی» و «منجوق کاری» اغلب به یک معنا به کار می روند و همهٔ آن ها به دوختن مهره های ریز روی پارچه اشاره دارند.
پولک با مهره فرق دارد: پولک قطعهٔ صاف و کم ضخامت (معمولاً گرد) است، در حالی که مهره حجم دارد و از وسطش سوراخ رد شده است. در بسیاری از کارها هر دو را کنار هم می دوزند.
وسایل لازم برای منجوق دوزی
این وسایل مخصوص دوختن مهره روی پارچه می باشند. اگر تازه شروع می کنید، لازم نیست همه را یک جا بخرید؛ سوزن، نخ، مهره، پارچه و قیچی برای شروع کافی است.
| وسیله | کاربرد | نکته انتخاب |
| سوزن مهره دوزی | رد کردن نخ از سوزن مهره | باید نازک و بلند باشد. هر چه مهره ریز تر، سوزن نازک تر |
| نخ | دوختن مهره ها | هم رنگ مهره یا هم رنگ پارچه |
| مهره و منجوق | ماده اصلی کار | برای شروع مهره های گرد و هم اندازه بخرید |
| پارچه | سطح کار | پارچه محکم و کشسانی برای شروع بهتر است |
| قاب یا گیره | کشیده نگه داشتن پارچه | از چروک و کش اومدن پارچه جلوگیری می کند |
| موم نخ | کمتر گره خوردن و مقاوم تر شدن نخ | اختیاری |
| مداد پارچه یا گچ خیاطی | کشیدن طرح | کشیدن خط راهنما |
| قیچی ریز | بریدن نخ | نوک تیز برای بریدن نزدیک پارچه |
| بشقاب یا ظرف کوچک | نگه داشتن مهره ها | پارچه نرم ریز ظرف مهره ها را پخش نمی کند |
سوزن مناسب برای منجوق دوزی
سوزن باید از سوراخ مهره رد شود و چند بار هم از همان سوراخ برگردد (مثلاً در دوباره دوزی). اگر سوزن ضخیم باشد، مهره را می شکند یا فقط یک بار از آن رد می شود. پیش از خرید، نخ و سوزن را روی چند مهرهٔ همان پروژه امتحان کنید.
بهترین نخ ها برای منجوق دوزی
| نوع نخ | مزیت | محدودیت |
| نخ نایلونی | نرم، محکم و سوراخ بزرگ در مهره ایجاد نمی کند. برای شروع مناسب است | بدون موم ممکن است ریش ریش شود. |
| نخ پلی استر محکم | در دسترس و برای کارهایی که زیاد شسته می شوند مناسب است. | برای مهره های خیلی ریز ضخیم است. |
| نخ شفاف | وقتی نمیخواهید نخ دیده شود | سفت تر است و کار با آن و گره زدنش تجربه بیشتری میخواهد. |
انتخاب مهره و پارچه مناسب
- مهرهٔ شیشه ای: براق تر و سنگین تر است و حرارت اتو را بهتر تحمل می کند.
- مهرهٔ پلاستیکی: سبک تر و ارزان تر است ولی با حرارت اتو آسیب می بیند.
- مهره های پونی: مهره های بشکه ای یا دونات شکل پلاستیکی اند و بیشتر در کار های دستی و زیورآلات به کار می روند.
- پارچه: برای شروع پارچهٔ محکم و بافت بسته (مثل کتان یا پارچهٔ ضخیم) انتخاب کنید. پارچه های نازک و لغزنده را حتماً روی قاب ببندید یا زیرشان آستر بچسبانید.
یکی از راه های انتخاب پارچه مناسب برای منجوق دوزی شناخت فواید پارچه شناسی برای تحویل یک کار حرفه ای می باشد.
آموزش منجوق دوزی برای مبتدی (مرحله به مرحله)
این مراحل برای دوخت ساده با یک مهره در هر بار است و پایهٔ همهٔ روش های دیگر است.
1.آماده سازی پارچه و طرح
- اگر پارچه نازک یا کشسان است، پشت آن آستر یا پارچه تقویتی بچسبانید
- پارچه را روی قاب بکشید تا صاف باشد ولی بیش از حد کشیده نشود
- طرح را با مداد پارچه یا گچ خیاطی بکشید. برای اولین تمرین یک خط مستقیم یا یک دایره کوچک کافی است.
2.نخ کردن سوزن و شروع کردن کار
- نخ را حدود طول دست تا آرنج ببریدف نخ بلند تر زود گره می خورد و در مهره ساییده می شود.
- در صورت نیاز نخ را موم بزنید.
- سوزن را نخ کنید و انتهای نخ را گره بزنید.
- سوزن را از پشت پارچه، دقیقاً روی نقطهٔ شروع طرح بیرون بیاورید. اگر نمی خواهید گره دیده شود، چند بخیهٔ ریز پشت پارچه بزنید و به جای گره از آن ها استفاده کنید.
3.دوخت اولین مهره
- یک مهره را روی سوزن بیندازید و تا روی پارچه پایین بکشید.
- سوزن را تقریباً به اندازهٔ عرض مهره جلوتر، به پارچه فرو کنید.
- نخ را به‌اندازه ای بکشید که مهره روی پارچه بنشیند. خیلی محکم نکشید تا پارچه چروک نشود و مهره نشکند.
- از پشت پارچه، سوزن را دوباره بیرون بیاورید و برای مهرهٔ بعد تکرار کنید.
4.تمام کردن نخ
وقتی نخ کم شد یا کار تمام شد، سوزن را پشت پارچه ببرید و دو تا سه بخیهٔ ریز روی چند بخیهٔ قبلی بزنید، بعد نخ را ببرید. بدون این مرحله، با ریختن یک مهره ممکن است ردیف باز شود.
آموزش منجوق دوزی روی دستبند
وسایل لازم:
- مهره های مورد نظر (سایز کوچک)
- نخ منجوق دوزی (هم رنگ مهره ها)
- سوزن مهره زنی
- بند پنبه ای ضخیم (هر رنگی)
- دکمهٔ فانتزی
- قیچی
مراحل کلی:
- دور مچ دست را اندازه بگیرید و بند را کمی بلند تر از اندازه ببرید.
- دکمه را به یک سر بند بدوزید و در سر دیگر یک حلقهٔ کوچک بسازید تا دکمه از آن رد شود.
- با نخ و سوزن مهره دوزی، مهره ها را با روش خطی روی بند بدوزید.
- ردیف ها را کنار هم ادامه دهید تا روی بند پوشیده شود (مثل روش توپر).
- در پایان نخ را محکم کنید و دستبند را روی مچ امتحان کنید.
انواع روش های منجوق دوزی
دوخت تکی و چند تایی
- دوخت تکی: هر بار یک مهره دوخته می شود. دوام بیشتری دارد، چون هر مهره جداگانه محکم می شود؛ ولی زمان بیشتری می برد.
- دوخت چند تایی: چند مهره را همزمان روی نخ می کشید و با یک بخیه روی پارچه می نشانید. سرعتش بیشتر است، اما اگر نخ پاره شود، تعداد بیشتری مهره می ریزد.
منجوق دوزی خطی
در این روش مهره ها در یک خط دوخته می شوند. برای حاشیه، دور طرح و خطوط ساده استفاده می شود.
- سوزن را از ابتدای خط از پشت پارچه بیرون بیاورید.
- یک مهره (یا چند مهره) را روی سوزن بیندازید.
- سوزن را کمی جلوتر، روی همان خط، به پارچه فرو کنید.
- با همین ترتیب تا انتهای خط ادامه دهید و در پایان نخ را پشت پارچه محکم کنید.
نکته: خط را قبلاً با مداد بکشید تا ردیف مهره ها کج نشود.
منجق دوزی توپر
در روش توپر چند ردیف دوخت خطی را کنار هم انجام می دهید تا یک سطح پر شود. برای پر کردن گل، برگ و نقش های بزرگ تر به کار می رود.
- دور طرح را با یک ردیف دوخت خطی مشخص کنید.
- ردیف های بعدی را داخل طرح و کنار ردیف قبلی بدوزید، به طوری که مهره ها بین ردیف قبل جا بگیرند و فاصله نماند.
- تا پر شدن کامل سطح ادامه دهید.
نکته: اگر ردیف ها خیلی فشرده باشند پارچه چروک می شود. هنگام دوخت، فشار نخ را کنترل کنید.
منجق دوزی روی لباس و پارچه های مختلف
منجوق دوزی روی لباس همان دوخت روی پارچه ساده است، ولی چند نکته مهم دارد که باید رعایت شود:
- کار را قبل از دوخت لباس انجام دهید: اگر می شود، منجوق دوزی را روی قطعهٔ برش خورده (مثلاً یقه یا سر دست) قبل از دوختن به لباس انجام دهید تا کار با قاب آسان تر باشد.
- پارچهٔ کشسان: کشیده شدن پارچه نخ را پاره می کند. اگر ناچارید، پشت آن پارچهٔ تقویتی بچسبانید، نخ را شل تر بدوزید و از دوباره دوزی استفاده کنید.
- پارچهٔ نازک و ساتن: حتماً آستر یا پارچهٔ تقویتی زیرش بگذارید تا وزن مهره ها پارچه را چروک نکند.
- فاصلهٔ لبه ها: مهره ها را کمی با فاصله از درز و لبهٔ پارچه بدوزید تا هنگام دوخت لباس سوزن چرخ به مهره نخورد.
- نمونهٔ آزمایشی: قبل از کار روی لباس اصلی، همین ترکیب پارچه، نخ و مهره را روی یک تکه پارچهٔ اضافه امتحان کنید.
اشتباهات رایج در منجوق دوزی و راه حل های پیشنهادی
| مشکل | دلیل احتمالی | راه حل |
| مهره می شکند. | نخ ضخیم یا دوبل، کشیدن شدید نخ | نخ تک و نازک تر استفاده کنید و ملایم بکشید. |
| نخ مدام گره می خورد | نخ بلند یا بدون موم | نخ را کوتاه تر ببرید، موم بزنید و گاهی سوزن را آزاد بگذارید تا نخ باز شود. |
| مهره‌ها می ریزند | گره یا بخیهٔ پایانی ضعیف، نخ نا مناسب | نخ را با چند بخیه محکم کنید و در جاهای حساس دوباره دوزی بزنید |
| پارچه چروک می شود | نخ خیلی محکم کشیده شده یا پارچه آستر ندارد | پارچه را روی قاب ببندید، آستر بگذارید و فشار نخ را کم کنید. |
| ردیف مهره کج است | طرح روی پارچه کشیده نشده | قبل از دوخت خط راهنما بکشید |
| فاصله بین مهره ها دیده می شود | فاصلهٔ بخیه بیشتر از عرض مهره است | بخیه را کوتاه تر بزنید |
نگهداری و شستشوی کار منجوق دوزی شده
- لباس منجوق‌دوزی‌شده را با دست و با آب سرد یا ولرم و ملایم بشویید و مالش ندهید.
- آن را به‌صورت خوابیده خشک کنید تا وزن مهره‌ها پارچه را نکشد.
- اتو را از پشت پارچه، روی یک حولهٔ نرم بکشید و مستقیم روی مهره‌ها نگذارید. مهره‌های پلاستیکی با حرارت آسیب می‌بینند.
- اگر مطمئن نیستید، قبل از شستن روی یک نمونه آزمایش کنید یا لباس را به خشک‌شویی بسپارید.
پکیج آموزش خیاطی آموزشگاه فنان
همچنین آموزشگاه فنان برای اون دسته از عزیزانی که نمیتواند در کلاس های حضوی شرکت کنند ، پکیج های کامل و جامع آموزش خیاطی را تهیه کرده است که شما میتوانید با هزینه بسیار مناسب این پکیج هارا خریداری کنید و به خیاطی حرفه ای تبدیل شوید.خرید پکیج های آموزشی موسسه فنان برای اولین بار در سراسر کشور
جهت برقراری ارتباط با کارشناسان آموزشگاه فنان با شماره های زیر در تماس باشید :
سخن پایانی
در این مقاله به بیان آموزش رایگان منجوق بافی و همچنین ارائه چند طرح منجوق دوزی پرداختیم. دیدید که آموزش منجوق دوزی با دست، روش های مختلفی دارد که هر کدام کاربرد خاص خود را دارد.
به طور کلی فراگیری مهارت هایی که در آموزشگاه طراحی لباس و آموزشگاه دوخت و خیاطی ارائه می شود، می تواند شما را به درآمد های بالا برساند.
سوالات متداول
1.آیا می توان از نخ گلدوزی برای منجوق استفاده کرد؟
اگر از سوزن چشمی بزرگ استفاده نمی‌کنید، یک رشته استفاده کنید همیشه مهره هایتان را تا آخر بخیه بزنید، چون نمی خواهید مانع بخیه های ضربدری یا پشت دوزی شما شود.
2.آیا می توان روی لباس آماده منجوق دوزی کرد؟
بله. فقط باید بتوانید دست یا قاب را زیر پارچه ببرید و آستر پشت قسمت کار را در نظر بگیرید. از دوخت مهره روی درز و لبه ها خودداری کنید و قبل از کار اصلی، روی یک نمونه آزمایش کنید.
3.چطور از ریختن مهره ها جلوگیری کنیم؟
در شروع و پایان کار چند بخیهٔ ریز پشت پارچه بزنید، از نخ محکم استفاده کنید و در جاهایی که کشیده یا ساییده می شوند، دوباره دوزی بزنید. همچنین مهره ها را خیلی محکم نکشید تا نخ نبرد.
4.آیا منجوق دوزی می تواند یکی از بهترین روش های کسب درآمد باشد؟
یکی از 7 راه کسب درآمد با خیاطی هنر منجوق دوزی می باشد، هنر منجوق دوزی چون نیاز به دقت و زمان زیاد دارد تولید نهایی آن دارای ارزش فراوانی می باشد.
آموزش منجوق دوزی که گذاشتین خیلی واضح و قابل فهم بود، برای کسی مثل من که تازه شروع کرده واقعاً مفید بود.
شما برای دوخت‌های ظریف و دقیق، چه نوع نخ منجوق دوزی رو ترجیح می‌دین؟ نخ نایلونی، پلی‌استر یا ابریشم؟ تجربه‌تون رو باهامون به اشتراک بذارین.
مقاله وسایل رایج منجوق‌دوزی مثل: سوزن مخصوص، نخ منجوق‌دوزی، قیچی، منجوق، کارگاه، و نخ نایلونی نام برده شدن، می‌تونم یه وسیله متفاوت و کمتر اشاره‌شده پیشنهاد بدم:
موم زنبورعسل برای نخ
این وسیله باعث می‌شه نخ کمتر گره بخوره و راحت‌تر داخل منجوق‌ها عبور کنه. خیلی از هنرمندای حرفه‌ای استفاده ازش رو توصیه می‌کنن، ولی توی خیلی از لیست‌ها بهش اشاره نمی‌شه.