دوخت های خیاطی به دو گروه اصلی تقسیم می شوند: دوخت های دستی (کوک ها) که با سوزن و نخ انجام می شوند و دوخت های ماشینی که با چرخ خیاطی زده می شوند. در این مقاله اسم و کاربرد هر نوع دوخت را کوتاه و کاربردی توضیح می دهیم تا بدانید برای هر قسمت لباس و هر جنس پارچه، کدام دوخت مناسب تر است.
شناخت انواع دوخت در خیاطی یکی از نکات اصلی است که باید هر خیاط آن را یاد بگیرد و تشخیص دهید که به چه صورت باشد، شما در کلاس های خیاطی شهر تهران و اموزشگاه خیاطی در شیراز می توانید با انواع دوخت ها در خیاطی آشنا شوید.
خلاصه سریع: کدام دوخت برای چه کاری است؟
| نوع دوخت | روش | کاربرد اصلی |
|---|---|---|
| کوک ساده | دستی | اتصال موقت درزها قبل از دوخت با چرخ |
| کوک شل (نشانه) | دستی | علامت گذاری خطوط راهنما روی پارچه |
| کوک نشان (ریز و درشت) | دستی | اتصال موقت دو لایه نازک |
| کوک جسته | دستی | ثابت نگه داشتن سجاف و لایی چسب |
| کوک پس دوزی | دستی | دوخت محکم و بخیه های تعمیری |
| دوخت مستقیم | ماشینی | اتصال تکه های پارچه، پایه همه دوخت ها |
| دوخت زیگزاگ | ماشینی | جلوگیری از شفته شدن لبه پارچه و دوخت پارچه های کشی |
| اورلوک | ماشینی | دوخت و پوشاندن لبه در یک مرحله |
| دوخت فرانسوی | ماشینی | درز تمیز برای پارچه های نازک و ابریشمی |
انواع دوخت دستی (کوک ها)
دوخت دستی با سوزن و نخ روی پارچه انجام می شود و به آن «کوک زدن» هم می گویند. حتی با وجود چرخ خیاطی های پیشرفته، کوک های دستی هنوز در پرو اولیه، علامت گذاری، دوخت های ظریف و تعمیرات کاربرد دارند. خیاطانی که کوک های دستی را خوب بلدند، لباس را با ظرافت بیشتری تمام می کنند.
کوک ساده
ساده ترین و پرکاربردترین دوخت دستی است. فاصله کوک ها را حدود نیم تا یک ونیم سانتی متر در نظر بگیرید و سعی کنید یکسان باشند. از این کوک برای نگه داشتن موقت درزها روی هم، پیش از دوخت با چرخ استفاده می شود.
کوک شل (کوک نشانه)
مثل کوک ساده زده می شود، با این تفاوت که شل است و حلقه نخ روی پارچه باقی می ماند. کاربرد آن علامت گذاری و مشخص کردن خطوط راهنما روی پارچه است؛ خیاط ها قدیم از این روش به جای رد زدن با گچ استفاده می کردند.
کوک نشان (کوک ریز و درشت)
کوک ها یکی در میان ریز و درشت زده می شوند؛ کوک درشت حدود یک سانتی متر و کوک ریز حدود نیم سانتی متر است. برای اتصال موقت دو لایه پارچه نازک مناسب است.
کوک شلال
در این کوک، فاصله کوک ها نزدیک و هم اندازه است. چون کوک ها ریزتر و نزدیک ترند، نسبت به کوک ساده نگه داری بهتری دارد و بیشتر برای پرو لباس به کار می رود.
کوک زیگزاگ دستی
برای قرار دادن دو پارچه روی هم استفاده می شود. برای اینکه کوک روی پارچه دیده نشود، هر بار فقط یک تار پارچه را با سوزن بردارید.
کوک جسته
برای ثابت نگه داشتن سجاف و لایی چسب کاربرد دارد و به صورت پنهان زده می شود.
کوک بخیه
قدیم برای دوختن درزها به کار می رفت. هنگام دوخت، سوزن را دقیقاً در جای مناسب فرو کنید تا درز کج نشود.
کوک دندان موشی
بیشتر جنبه تزیینی دارد و برای دوختن اطراف سوراخ دکمه هم استفاده می شود. اندازه دندانه ها را یکسان بزنید.
برای دیدن یک نمونه تزیینی روی لباس، آموزش دوخت یقه دلبری را ببینید.
کوک پس دوزی
در پس دوزی هر کوک به عقب برمی گردد و به کوک قبلی می رسد، به همین دلیل دوخت محکمی ایجاد می کند. از آن برای دوخت شلوار، آستین، یقه و سجاف استفاده می شود.
انواع دوخت با چرخ خیاطی
با گسترش چرخ خیاطی، بیشتر دوخت های دستی جای خود را به دوخت ماشینی دادند. هر چرخ خیاطی بسته به مدل خود، دوخت های مختلفی دارد؛ بنابراین پیش از خرید چرخ، بهتر است بدانید چه دوخت هایی نیاز دارید. دوخت های ماشینی پرکاربرد این ها هستند:
دوخت مستقیم
پایه ای ترین دوخت چرخ خیاطی است و برای وصل کردن تکه های پارچه به هم استفاده می شود.
دوخت زیگزاگ
خط دوخت به صورت زیگزاگ حرکت می کند. از آن برای جلوگیری از شفته شدن لبه پارچه و دوخت پارچه های کشی استفاده می شود.
دوخت اورلوک
لبه پارچه را هم زمان برش می دهد، می دوزد و می پوشاند. برای پارچه های کشباف و لبه های شفته شونده بسیار مناسب است.
دوخت لبه دوزی
از پیچ خوردن و باز شدن لبه پارچه جلوگیری می کند و برای پارچه های کشباف مناسب است.
دوخت تزیینی
با ماشین های مخصوص یا حالت های تزیینی چرخ خیاطی زده می شود و ظاهر لباس را زیباتر می کند. زیبایی این دوخت به تکنیک و مهارت خیاط هم بستگی دارد.
انواع درز در خیاطی
درز یعنی محل اتصال دو یا چند تکه پارچه. این درزها پرکاربرد هستند:
- درز منطبق: دو تکه پارچه را به هم وصل می کند؛ دوخت فرانسوی و دوبل ماشینی از این گروه اند.
- درز روی هم افتاده: دو یا چند تکه پارچه هم پوشانی دارند و به هم دوخته می شوند. برای درز کناری شلوار جین و پیراهن مناسب است.
- درز بسته: برای تمام کردن کار و دوخت لبه لباس استفاده می شود.
- درز مسطح: یکی از متداول ترین درزهاست و به صورت باز و صاف زده می شود.
- درز فرانسوی: برای پارچه های ظریف و نازک مثل ابریشم مناسب است، چون لبه خام داخل درز پنهان می شود.
برای دیدن کاربرد درز و دوخت در یک مدل کامل، آموزش دوخت یقه انگلیسی مثال خوبی است.
چطور دوخت مناسب را انتخاب کنیم؟
- پارچه نازک و ظریف (ابریشم، ساتن): درز فرانسوی و کوک های ریز.
- پارچه کشباف: زیگزاگ یا اورلوک تا درز با کشش پارچه هماهنگ باشد.
- پارچه ضخیم (جین): درز روی هم افتاده و نخ محکم.
- پرو اولیه: کوک ساده یا کوک شلال.
- علامت گذاری: کوک شل.
برای تمرین انتخاب دوخت روی پارچه، می توانید آموزش دوخت دامن ترک را امتحان کنید.
عوامل مؤثر بر استحکام و مقاومت درز در برابر ساییدگی
- نوع نخ: نخ های مصنوعی معمولاً مقاومت بیشتری در برابر ساییدگی دارند.
- محکم بودن درز: درز محکم تر، مقاومت بیشتری دارد.
- نوع پارچه: در پارچه هایی با بافت خیلی متراکم، نخ درست در پارچه جا نمی گیرد و ساییدگی زودتر رخ می دهد.
- نوع کوک و شرایط دوخت: تنظیم کشش نخ، اندازه کوک و سوزن مناسب هم اثر مستقیم دارند.
جمع بندی
شناخت انواع دوخت دستی و ماشینی به شما کمک می کند برای هر قسمت لباس و هر پارچه، دوخت درست را انتخاب کنید. برای دیدن آموزش های رایگان دیگر، به بلاگ آموزشگاه فنان سر بزنید و برای یادگیری حرفه ای تر، صفحه دوره آموزش خیاطی فنان را ببینید.
سوالات متداول
انواع دوخت دستی کدام هستند؟
کوک ساده، کوک شل، کوک نشان، کوک شلال، کوک زیگزاگ، کوک جسته، کوک بخیه، کوک دندان موشی و کوک پس دوزی از مهم ترین دوخت های دستی هستند.
انواع دوخت با چرخ خیاطی کدام هستند؟
دوخت مستقیم، زیگزاگ، اورلوک، لبه دوزی و دوخت های تزیینی از رایج ترین دوخت های ماشینی هستند.
برای شروع خیاطی، اول کدام دوخت را یاد بگیریم؟
ابتدا کوک ساده و دوخت مستقیم با چرخ را تمرین کنید، چون پایه بقیه دوخت ها هستند.
آیا هنوز یادگیری دوخت دستی لازم است؟
بله. در پرو، علامت گذاری، دوخت های ظریف و تعمیرات، دوخت دستی همچنان کاربرد دارد.
آموزش خیاطی در آموزشگاه فنان
برای یادگیری کامل دوخت ها می توانید در آموزشگاه فنان ثبت نام کنید
پکیج های ویدیویی آموزش طراحی لباس
آموزشگاه فنان دوره های طراحی لباس را به صورت پکیج ویدیویی آماده کرده است تا بدون محدودیت مکان و زمان آموزش ببینید. مشاهده و خرید پکیج آموزش ویدیویی طراحی لباس
برای ارتباط با کارشناسان فنان تماس بگیرید: 09190192542 | 09190978136 | 09199788139 | 09190192582
سلام . لطفا آموزش دوخت ماشینی با دست رو هم بزارید . ممنونم
سلام . ممنون که همه دوخت های مختلف رو آموزش دادید . مفید بود
سلام دوست عزیز.
برای یاد گرفتن بیشتر انواع دوخت در خیاطی میتونید توی کلاس خیاطی موسسه فنان شزکت کنید
یکی از انواع دوخت با دست روی پارچه رو هم من پیشنهاد میکنم .
دوخت برگشتی . دوخت برگشتی مثل اینه که داری قدم برمیداری، اما همیشه یه قدم به عقب برمیگردی. برای دوختن جاهایی که باید خیلی مقاوم باشه، مثل درزهای لباس یا طرح‌های گلدوزی خیلی پشنهاد میکنم چون یه خط دوخت محکم درست میشه که پاره نمیشه
سلام . ممنون از شما.
به شما دوست علاقه مند به هنر خیاطی شرکت توی دوره خیاطی در شیراز آموزشگاه فنان رو پیشنهاد میکنیم. خوشحال میشیم شما رو ببینیم
ممنون فقط یک دوخت محلی رو هم بذارین.شکل درست کردنش رو هم بذارین.